DGS PUANLARI

Memur Hukuku Ünite 1

Memur Hukuku Ünite 1

MEMUR HUKUKU

ÜNİTE 1

MEMUR KAVRAMI

Ülkemizde memur kavramının
tanımlanması bakımından özellikle üzerinde durulan noktaları şunlardır.

*Memurun kişiliği ile
ilgilidir

*Dönemin özellikleri ve
ihtiyaçları

A-ANAYASAL DÜZENLEMELER

1876 Kanun_i Esasi’de ve
1921 Teşkilat_ı Esasiye Kanununda memur tanımına ilişkin doğrudan bir hüküm
bulunmamaktaydı.1924 anayasasında ise memur tanımı yapılmamış memurları
ilgilendiren kanuni bir düzenlemenin yapılmasından söz edilmekle birlikte
anayasal norm düzeninde sadece memurlardan söz edilmiştir.1961 Anayasasında yer
alan’Devletin ve diğer kamu tüzel kişiklerinin genel idare esaslarına göre
yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli
görevli memurlar eliyle görülür’ hükmü ile memur kavramının genel bir
tanımlaması yapılmıştır.

1982 Anayasasına göre
‘Devleti n kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişillerinin genel
idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin
gerektirdiği asli ve sürekli görevler memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle
görülür’

*1961 anayasası ile
karşılaştırıldığında her ikisindede kamu iktisadi teşebbüslerinde genel idare
esaslarına göre yürütülen kamu hizmetlerinin varlığını açıkça ortaya koyma ve
bu tür hizmetlerin memurlar dışındaki diğer kamu görevlilerince de yerine
getirilebileceğini düzenlemesi sebebiyle farklılık göstermektedir.

B-DEVLET MEMURLARI KANUNU

1961 Anayasasının yürürlükte
olduğu 1965 yılında yürürlüğe giren 657 sayılı devlet memurları kanunu(DMK 4/A)
‘Mevcut kuruluş biçimine bakılmaksızın devlet ve diğer kamu tüzel kişilerince
genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa ile
görevlendirilirler bu kanunun uygulanmasıda memur sayılır.

BİR KİMSENİN DEVLET MEMURU
SAYILABİLMESİ İÇİN GEREKLİ KOŞULLAR ŞUNLARDIR:

*Genel ve katma
bütçelerden aylık alması

*Bunlara bağlı döner
sermayeli kuruluşlardan aylık alması

*Kefalet sandıklarından
aylık alması

*Görevinin asli ve sürekli
olması

*Devamlı olarak vazife
görmesi

C-CEZA KANUNLARI

1-YENİ TÜRK CEZA KANUNUNDA
KAMU GÖREVLİSİ KAVRAMI:Yeni TCK memur değil kamu görevlisi kavramı üzerinde
durmuştur.Kamu görevlisi kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme
yoluyla ya da herhangi bir suretle sürekli,süreli veya geçici olarak katılan
kişidir.

2-ASKERİ CEZA KANUNUNA
GÖRE MEMUR KAVRAMI:Askeri Ceza Kanununa göre memur bir askeri vazifeyi yapmakla
yükümlü olan kişidir.

Askeri ceza kanununa göre
memur,amir ve üstün tarifi:

*Bu kanun tatbikatında
memur tabirinden maksat 12.md yazılı hizmeti ifa ile mükellef olandır.

*Amir,makam ve memuriyet
itibariyle emretmek salahiyetini haiz kimsedir.

*Üst tabiri rütbe ve kıdem
büyükliği gösterir.

*Herhangi bir suretle
ciheti askeriyeye göz altına alınan yabancı devlet orduları mensupları arasında
astlık üstlük münasebetleri cari değildir.

MEMUR TANIMLAMALARINDAKİ
ORTAK YÖNLER

A-Kamu hizmetinin
sürekliliği ilkesi memuriyetin meslek olarak kabul edilmesi ve sürekli olmasını
gerektirir.Yine anayasamıza göre memurun bir kamu hizmeti görevlisi olduğu
ifade edilmiştir.Kamu hizmeti niteliği taşımayan bir faaliyeti yapan kişi memur
sayılmaz.Genel idare esaslarına tabi kamu hizmetleri özel kişilerce ifa
edilemez.

UYARI:Genel idare esasları
kamu yetkisi kamu kudreti kullanarak hizmet göremektedir.

GENEL İDARE ESASLARI:

*Bütçe kuralları

*Deneltim kuralları

*Finansman

*Kamulaştırma

*Ceza kesme

*Kamu alacaklarının
tahsili yöntemine başvurma

*İdari işlem ve
sözleşmeler yapma

*Genel muhasebe

*Arttırma

*Eksiltme

*İhale yöntemine başvurma

*Yönetimin malının kamu
malı sayılması amacı personelinin bağlı olduğu farklı hukuki statü gibi
kurumsal yetkilerdir.

B-KAMU HİZMETLERİNİN
GEREKTİRDİĞİ ASLİ VE SÜREKLİ GÖREVLERİ YÜRÜTME KRİTERLERİ

Kamu hizmetinin sürekli
ifa edilmesi zorunluluğu esas itibariyle öz konusu hizmeti yapmanın da sürekli
istihdamını gerektirir.

Süreklilik arz eden bir
görevde geçici personel çalıştırılamaz.sürekli görülmesi gereken hizmet vekalet
yolu ile devamlı gördürülmemelidir.

Bir kamu hizmetinin
nüvesini özünü oluşturan görevler aslidir

C-İSTİHDAM EDİLEN YER
KRİTERLERİ

Anayasada istihdam
edilecek yer olan olarak devlet kamu iktisadi teşebbüsü ve diğer kamu tüzel
kişilerinden söz edilmiştir.

SERBEST MESLEK İFA EDEN VE
MEMUR SIFATI KAZAMAYACAKLAR:

*Avukatlık

*Hekim

*Mühendis

D-ATAMA İŞLEMİ KRİTERLERİ

Atama idarenin tek yanlı
iradesi ile hukuki sonuçlar doğuran kurucu yenilik doğurucu icrai idari
işlemlerdir.

ATAMA İŞLEMİNİN
ÖZELLİKLERİ:

*İdarenin tek yanlı
iradesiyle ortaya çıkar

*Hukuki sonuçlar doğurur

*Kkoruyucudur

*Yenilik doğurucudur

*İcra-i idari işlemlerdir

ATAMA İŞLEMİ İLE İLGİLİ
BAZI ŞEKİLLER:

*İdari görevlere atama

*Vekaleten atama

*Emeklilerin yeniden
hizmete alınması

*Memurluktan çekilenlerin
yeniden atanması

*Yer değiştirme suretiyle
atama

*Alt derecelerden atama

*Karşılıklı olarak yer
değiştirme(becayiş)

*Kurumlar arası atama(memurların
bir kurumdan diğerine nakilleri)

*Kurum içi naklen atama

*İstisnai memurluklara
atama

E-KADRO KRİTERLERİ

Kadro,işin nieliği ile
önemini o kadroya ödenecek aylığın derecesini ve bunun için gerekli olan
vasfıları tesbit eder.Memurların özlük hakları büyük ölçüde kadrolara bağlı
olup kadro memurun görev unan ve aylık derecesini gösterir:kadrosuz devler
memuru çalıştırılamaz

Kadrounun amacı,kamu
hizmetlerinin en az personlle götürülecek istihdam fazlalığının önüne geçmektir.

NOT:Kadrosuz devlet
memurunun çalıştırılamayacağına ilişkin hüküm(DMK 33/1) emredicidir.

Bir kuruluştaki memur
sayısı kadro sayısını aşamaz

KADRONUN BOŞALMA
SEBEPLERİ:

*Memurların istifa etmesi

*Ölmesi

*Başka bir yere tayin
edilmesi

*Derecesinin yükseltilmesi

F-AYLIK TAHSİSİ KERİTERİ

Aylık alma şeklinden
bütçeden maddi meblağ tahsisi memur sayılmanın sebebi değil kadroya tabi
olmanın bir sonucudur.Bununla birlikte aylık tahsisi, memuru, kamu kesiminde
çalışan sözleşmeli personel ve işçiden ayırt edebilir.Devlet memurlarına
aylığın devlet bütçesinden tahsisi gerekir.

G-HİYERARŞİ KRİTERİ

Merkesi sistemde
hiyerarşi, devlet idare teşkilatında yer alan makam ve memurların aşağıdan
yukarıya doğru birbirine basamak basamak ve derece derece bağlanarak baştaki
yetkiliye idari bakımdan tabi olması durumudur.

Merkesi idarenin
hiyerarşik yönden en üst makamı bakanlıklardır.Hiyerarşik yetkiyi sadece
bakanlar kullanmazlar.

ASTIN YETKİLERİ ŞUNLARDIR:

*Astın işlem ve
eylemlerini onaylama

*Şikayet üzerine veya
resen değiştirme

*Düzeltme

*Uygulamasını durdurma

*Erteleme

*Kaldırma

*İptal etme

HİYERARŞİNİN İÇERDİĞİ
YETKİLER:

*İç düzene ilişkin karar
ve tedbirleri almak

*Önceden emir ve direktif
vermek,genelge,tebliğ,açıklama vb göndermek suretiyle kanunların ve diğer
mevzuatın ne yolda uygulanması ve yerine getirilmesi gerektiğini nesnel,soyut
ve genel biçimde ya da öznel,somut ve belirli hallerde astlara bildirmek

*Memurların yaptığı işlem
ve eylemleri sonradan onaylamak,düzeltmek,değiştirmek,yeniden yapmak,kaldırmak
ya da iptal etmek, uygulamayı ertelemek veya durdurmak

*Astlara disiplin
yetkisine dayanarak disiplin yaptırımı uygulamak veya astları ödüllendirmek

KAMU PERSONEL KATOGORİLERİ
VE MEMURLARIN KONUMU

Anayasa koyucu memur
dışındaki diğer kamu görevlisi adını verdiği kişileri anayasal güvenceye almak
istemiş ve onlara aynı genel esaslara tabi tutulmuştur.Görevin ifası yönüyle
memuriyetten farklı olarak hakimler arasında hiyerarşi
bulunmamaktadır.Hakimlere tavsiye telkinde dahi bulunulamaz.

Üviveriste öğretim
elemanları olan okutman,araştırma görevlisi,öğretim görevlisi katogorisinde yer
alan kamu personelinin mesleki yönden memur ve hakimlerden farklı olarak
belirli süreli olarak çalışmasını öngören sistem nedeniyle teminatsız bir
konumdadır

Sözleşmeli personel
idarenin çok yanlı işlemlerinden olan idari hizmet sözleşmesi ile memurlar ise
tek yanlı bir idari tasarruf olan atama işlemi ile istihdam edilmektedirler.

Uyuşmazlık
mahkemesi,sözleşmeli personelle yapılan idari sözleşmenin idare tarafından
feshinden doğan anlaşmazlığın görüm ve çözümünün idari yargıya ait olacağına
karar vermiştir.

Sözleşmeli
personel,sözleşmeli olduğu sürece işçi olarak kabul edilemeyeceğinden
haklarında iş kanunu hükümleri uygulanamaz.Memur yada sözleşmeli personle
olarak geçen dönem için kıdem tazminatı ödenemez,toplu iş sözleşmesinde
öngörülen sosyal yardımlardan yararlanmalarıda mümkün değildir.

Geçici personel,bir yıldan
az süreli veya mevsimlik hizmetlerde ihtiyaç duyulan belirli dönemlerde
yoğunluk kazanan, fakat süreklilik göstermeyen işlerde çalıştırılan ve işçi
sayılmayan kamu hizmeti görevlileridir.Geçici personel işçi değildir.

İşçilik teminatı ve iş
hukuku esaslarına dayanan ilkelerin sağladığı diğer güvencelere sahip
bulunmamakta, toplu iş sözleşmelerine katılamamakta ve yargısal
uyuşmazlıklarına iş mahkemelerinde bakılmamakta ve haklarında DMK hükümleri
uygulanmaktadır.

Mükellefler kanunun açık
hükmüne dayalı olarak idarenin zorla, geçici bir süre ve bir görevin yerine
getirilmesi için hizmete aldığı kişilerdir.

Devlet kural olarak
bunlara aylık vermez.Mükellefiyet bir meslek değildir,memuriyet bir meslektir.

*FARRİ AJANLAR:İl,belediye
meclisi üyeleri gibi seçimle ve belirli bir süre kamu hizmetine katılan
kimseler olup,bunlar genellikle rızai olarak ve çoğunlukla seçimle iş başına
gelirler.Oysa memurlar atama ile iş başına gelir ve geçici değil sürekli görev
yaparlar.Bu esnada kamu hukukuna tabi olurlar ve bunun dışında ise işe
serbestliklerini korurlar.

MEMURLUK MESLEĞİNİN TARİHİ
GELİŞİMİ

A-MEMUR İLE İDARE
ARASINDAKİ HUKUKİ İLİŞKİNİN GELİŞİMİ

Bugünki anlayışı oluşturan
kanuni durum görüşüne göre,memur ile idare arasındaki hukuki ilişki yasama
organınca hizmet gereklerine göre düzenlenmektei,buna hem idare ve hem de memur
uymak zorunda kalmakta,statüter bir durumdan söz edilmektedir.

Bu durumdan çıkarılacak
somuçlar şunlardır:

*aynı katagörüde yer alan
memurun hakları görev ve yetkileri aynıdır

*memurların durumu genel
hükümleri çerçevesinde değiştirilebilir

B-TÜRK HUKUKUNDA KAMU
PERSONELİ REJİMİNİN KISA TARİHİ GELİŞİMİ

1-OSMANLI İMPARATORLUĞU
DÖNEMİ:Osmanlı imparatorluğunda toprakların genişlemesi sürecinde varolan kamu
personel sınıfları:

*mülkiye sınıfı: en yüksek
sivil ve askeri idarecilerde

oluşmaktaydı.Sadrazamlar,vezirler,beylerbeyi
ve sancakbeyleri

*ilmiye sınıfı: din,eğitim
ve yargı hizmetlerini ifa etemekte olup,şeyhülislam,müfti ve kadılar yer
almaktaydılar.

*seyfiye sınıfı: üst düzey
askeri yetkiler dışında kalan,yeniçeriler,humbaracılar gibi gibi askeri sınıfı
oluşturmaktaydı.

*kalemiye sınıfı: devlet
arazisi kayıtlarını tutan ve devlet haberleşmesini yerine getiren sınıfıtr.

*ulema sınıfı:
kazasker,kadılar,müftüler ve müderrislerden oluşmaktaydı

1-CUMHURİYET
DÖNEMİ:1923-1931 dönemindeki en önemli gelişme Memurin Kanunudur.Bu kanun
döneminde nakil,tahvil gibi uygulamalar kariyer sistemine dayanmaktaydı.Maaş ve
kaysayı aylık bakımından dikkate alınmakta sınıflandırma sistemi kabul
edilmekteydi.

1946-60 deneminde ise
memurların özellikle parasal haklarında gerileme devam etmişitir.

1950-60 dönemi Demokrat
parti, bürokrasi ile bir güç yarışı içindedir.Demokrat part gerçekten
bürokrasinin otonomisini kırmak için 10 yıl boyunca sürekli çaba
harcamış,çeşitli tedbirler almıştır.

NOT:15.09.1951 tarihinde
Hükümete sunulan Barker Parorunun temel konusu Türk ekonomisi olmakla
birlikte,Raporda kamu yönetimi ve personel sistemi üzerinde de durulmuş ve bu
konularda çeşitli öneriler getirilmiştir.

Barker raporine
göre,personel ve barem kanunlarının getirdiği düzenlemeler yetersizdir.Hizmete
alınma çoğu kez ihtiyaçla ilgilendirilmediğinden devlet dairelerinde gereğinden
fazla memur bulunmaktadır.Hizmetler sınıflandırılmamıştır ve yükselmeler
yeterlilikten çok kademeye dayandırılmaktadır.Verimsiz memurlar kati memurin
mevzuatından himaye görmektedir.

NOT:Bareker paroru, devlet
personel dairesininin kurulmasına vesile olacak ilk yazılı kaynaktır

Merkesi hükümet
görevlilerinin dağılış biçimini saptamak ve bu dağılım kamu hizmetlerinin
verimli bir biçimde yürütülmesine olanak verip vermediğini incelemek amacıyla
Merkezi Hükümet Teşkilatı Araştırma Projesi sunulmuştur.

1965 tarihinde Devlet
Memurları Kanunu çıkarılmıştır.

Merkezi idarenin merkez ve
taşra örgütü ile yerel yönetimleri etkili,süratli,ekonomik,verilmli ve
nitelikli hizmet görecek bir düzenleme kavuşturmak, kamu yönetiminin gelişen
koşullara uyumunu sağlamak, kamu yönetiminde yaşanan aksaklık, bozuculuk ve
eksikleri saptamak ve bu konularda yapılması gerekenleri incelemek amacıyla
Kamu Yönetimi Araştırması yapılmıştır.

Avrupa Birliğine üye pek
çok ülkede görülen yerel yönetimlerin güçlendirilmesi anlayışına pararlel
uygulamalar yapılmış hazırlanan 2006 yılı Kamu Personeli Reform tsarısında;
hizmetlerde verimlilik,sonucu odaklılık,performansa dayalı ve memuriyet
güvencelerini sınırlayan sözleşmeli anlayışı esas alan düzenlemelere yer
verilmek istenmiştir.

1961 anayasası yeni bir
dönemin başlangıcı olmuştur. Bugünkü güvenlik rejiminin esasları bu anayasa ile
atılmıştır.

*1961 anayasasının memur
güvenliği açısından getirdiği hükümleri ana hatları itibariyle altı noktada
toplamak mümkündür:

* İdari işlemlere karşı
yargı yolunun açılması

*Memurların özlük
haklarının kanunla düzenlenmesi esası

*Disiplin uygulamasında
özel güvencelerin tanınması

*Kanunsuz emirlere karşı
memurun korunması

*Memurların
tarafsızlığının sağlanması ve partizanlığın önlenmes

*Memurlara örgütlenme hakkının
tanınması

Sosyal Medyada Paylaşın:
İlginizi Çekebilir
Önceki Yazı
Sonraki Yazı

BİRDE BUNLARA BAKIN

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

  • YORUM
Eğitim ve Ögretim Adaletciler.Net DMCA.com Protection Status